Ściągi do szkoły

Kohelet - mędrzec przemawiający na zgromadzeniu.

Hiob był najbogatszym i najszlachetniejszym człowiekiem Wschodu. Szczerze czcił Boga i ufał mu bezgranicznie. Nie wierzył w to Szatan, toteż za przyzwoleniem Stwórcy poddał Hioba strasznej próbie: pozbawił go majątku oraz dziesięciorga dzieci. Hiob przyjął swój los pokornie: "Nie zgrzeszył, nie przypisał Bogu nieprawości".

Dedal - ateński budowniczy, rzeźbiarz i mechanik; obciążony zbrodnią uszedł na Kretę. Dedal był wielkim wynalazcą, w związku z tym król Krety - Minos, nie chciał go wypuścić poza granice swego kraju. Dedal postanowił odlecieć wraz ze swoim synem Ikarem, przy użyciu skrzydeł własnej konstrukcji. Przd lotem Dedal ostrzegł Ikara, aby utrzymywał odpowiednią wysokość (zbyt nisko - pióra nasiąkną wilgocią, zbyt wysoko - słońce rozpuści wosk, którym były przyklejone pióra). Jednak Ikar zachwycony pięknem i swobodą lotu, zapomniał o przestrogach ojca. Wzbił się wysoko, a słońce rozpuściło wosk.

Starożytność

Filozofia i sztuka starożytnej Grecji i Rzymu.
Wyraz filozofia pochodzi od dwóch słów phileo (lubię) i sophia (mądrość). W starożytności termin ten oznaczał całokształt wiedzy racjonalnej. Filozofia grecka zaczęła rozwijać się w VI w.p.n.e., natomiast jej największy rozkwit przypada na V i IV w.p.n.e.

Średniowiecze

Charakterystyka średniowiecza.

Nazwa epoki została ustalona po jej zakończeniu.
Średniowiecze oceniano jako epokę ciemnoty i zacofania aż do XIX wieku. Zaczęto je rehabilitować na przełomie XIX i XX wieku. Dziś mówimy, że kładło ono podwaliny następnych epok.
Ramy czasowe. Średniowiecze trwa w Europie od IV/V w. do XV w.
Początek:

313 r. - zgoda Konstantyna Wielkiego na wyznawanie chrześcijaństwa
330 r. - przeniesienie stolicy Cesarstwa Rzymskiego do Konstantynopola
476 r. - upadek cesarstwa zachodniorzymskiego

Romantyzm

Preromantyzm w Niemczech. Pierwiastki romantyczne w balladzie "Król Olszyn" i "Fauście" Goethego.

Romantyzm rozpoczął się się w końcu XVIII w. i trwał do połowy wieku XIX. Rozwijał się pod wpływem dążeń niepodległościowych oraz rewolucji społecznych zapoczątkowanych przez Francję w roku 1789.

Do głównych tendencji obecnych w literaturze i sztuce należą:

Bunt przeciwko racjonalizmowi, docenienie wartości uczuć i intuicji;
Odrzucenie zasad poetyki klasycystycznej - mieszanie rodzajów literackich, tworzenie nowych gatunków.

POZYTYWIZM

Program pozytywizmu polskiego na tle sytuacji politycznej i społecznej .

Charakterystyka Odrodzenia w Europie i w Polsce (czas, czynniki kształtujące nową epokę, idee, przedstawiciele).

MŁODA POLSKA

Charakterystyka Młodej Polski.

Epoka ta rozpoczyna się około roku 1890. Ogólnie uznaje się za jej początek rok 1891 a dokładnie debiut trzech młodych poetów, między innymi Kazimierza Przerwy Tetmajera. W tym okresie utrwala się nowy układ prądów literackich.

Nazwa tej epoki wywodzi się z tytułu artykułów Artura Górskiego w "życiu krakowskim". Nazwa ta była Kopią "Młodej Skamandrii". Słowo "młoda" miało świadczyć o nowych tendencjach i innych spojrzeniu epoki. Epoka ta miała jeszcze inne nazwy takie jak:

Powieść Zbrodnia i kara składa się z sześciu nie zatytułowanych części i Epilogu. Akcja toczy się w Petersburgu lat sześćdziesiątych XIX wieku, a więc w czasie bezpośrednio poprzedzającym napisanie dzieła, zaś zdarzenia Epilogu ukazane zostały w scenerii syberyjskiej.

„Przedwiośnie” Stefan Żeromski – Baku: Utwór rozpoczyna makabryczna wizja rewolucji w Baku. Oto definitywnie ginie w pożarze rewolucji dawny świat, dopalają się i gasną resztki dorobku całego życia rodziny Baryków. W wielonarodowościowym mieście jak w tyglu kłębią się najbardziej prymitywne ludzkie namiętności - żądza zemsty i mordu. Do głosu dochodzą uśpione przedtem nacjonalistyczne pretensje - rozpoczynają się walki między Ormianami a Tatarami. Do miasta wdziera się chaos i kompletna anarchia. Świat rewolucji oglądamy oczami głównego bohatera - Cezarego Baryki.

Prezentuje czytelnikowi problemy Polski XX-lecia i zastanawia się nad tym, jak można by je rozwiązać, prezentuje także, do czego może doprowadzić aktualna polityka i pogarszający się stan kraju; zadaje wiele pytań o przyszłość i teraźniejszość Polski: co zrobić aby polepszyć sytuację najbiedniejszych? Jak zlikwidować tak olbrzymie podział rozwarstwienie społeczeństwa? Czy rewolucja stanowi realne zagrożenie? Czy kontynuowanie aktualnej polityki doprowadzi do rozwiązania tych problemów?

„Szewcy” Stanisław Ignacy Witkiewicz (Witkacy) - Są tu pokazane trzy kolejne rewolucje.

”Brzezina” Jarosław Iwaszkiewicz - śmierć, życie i miłość są trzema płaszczyznami interpretacyjnymi tego utworu. Staś, od lat chory na gruźlicę, przybywa do leśniczówki swego brata, aby w spokoju umrzeć. Jest pogodzony ze śmiercią. Świadomie, powoli zbliża się do swego końca. Bolesław, z kolei, ciągle obcuje ze śmiercią pozostając w żałobie po stracie swojej żony. Jego ciągła pamięć o niej nie pozwala mu na zainteresowanie się czymkolwiek, nie pozwala mu na własne życie. Na początku opowiadania jest on duchowo bliżej śmierci niż jego ciężko chory brat.

„Panny z Wilka” Jarosław Iwaszkiewicz - Iwaszkiewicz ukazuje, że „między sferą wspomnień i sferą życia istnieje harmonia realistyczna. Życie jest podstawą, kontroluje wspomnienia”. Autor kwestionuje pogląd jakoby cała nadzieja człowieka mieściła się tylko i wyłącznie w przeszłości i przeszłość owa była jedynym źródłem zbawienia. Jego bohater Wiktor Ruben w końcu ucieka od wspomnień, ponieważ nie znalazł w nich żadnego pocieszenia. Stwierdza, że nie odzyska tego, co już kiedyś przeżył, wszystko zostało bezpowrotnie stracone, niczego nie da się powtórzyć.

„Sklepy cynamonowe” Bruno Schulz - według Schulza przeżycia i doznania wczesnego dzieciństwa kształtują człowieka. Doznania te są niejasne a symbolika niezrozumiała. Życiowym zadaniem człowieka jest poznanie siebie i świata oraz zrozumienie ludzkiej egzystencji. Odbywa się to przez odczytywanie owych znaków – obrazów z dzieciństwa. Nie da się ich jednak dokładnie wytłumaczyć, ponieważ powstały one w okresie kiedy człowiek nie uświadamiał sobie ich znaczenia. Poznawanie siebie nie jest jednak łatwe, ponieważ człowiek nie chce sobie czasem uświadamiać ciemnych stron swojej natury.

„Granica” Zofia Nałkowska – Problematyka społeczna: Nałkowska prezentuje polską sytuację społeczną, rozdział pomiędzy warstwami niższymi a wyższymi. Reprezentatywnym i niemal symbolicznym tego przykładem jest kamienica Kolichowskiej. Piwnice tej kamienicy są zamieszkiwane przez biedotę miejską, m.in. przez rodzinę Gołębskich. Jasia Gołębska z chorą matką i kolejno umierającymi dziećmi mieszka w wilgotnej i ciemnej piwnicy, w której ślepnie jej ostatnia córeczka. Ponieważ sama jest wątła i chorowita, nie ma szans na znalezienie pracy.

„Ferdydurke” Witold Gombrowicz - kompozycja zrywa z kanonem powieści realistycznej: tytuł nie ma absolutnie żadnego znaczenia, sam w sobie ani w związku z powieścią; jest co prawda uporządkowanie chronologiczne i przyczynowo-skutkowe (powieść absurdu), ale same zdarzenia są nielogiczne, nieprawdopodobne i wręcz absurdalne (np. oparcie całości powieści na motywie porwanie dorosłego Józia i umieszczenie z powrotem w szkole z innymi uczniami); dla podkreślenia tego, zasugerowane jest na początku, że to wszystko może być snem;

PROZA:

Władysław Broniewski: „Poezja” - wiersz ma charakter programowy, ukazuje stosunek Broniewskiego do poezji i określa jej zadania. Poezja ma towarzyszyć człowiekowi w każdym momencie życia, ma zagrzewać do walki, dawać nadzieję, ma być żywiołowa, odpowiednia do chwili. Po walce ma przypominać sławę tych, którzy zginęli, ma dawać ukojenie, uspokojenie, ma wyniszczyć emocje negatywne

Jarosław Iwaszkiewicz:
„Szczęście” - skrajny estetyzm. Stosuje hasło „wyższość sztuki nad życiem”, artysta jako dawca szczęścia stoi wyżej od zwykłych ludzi. Szczęściem jest już samo tworzenie sztuki. Bycie poetą pozwala zrozumieć świat.
„Erotyk” - gotyk- miłość duchowa, barok-miłość cielesna. Poeta przeżywa miłość, wręcz ją kreuje, szuka pięknych porównań dla wyobrażonych doznań erotycznych. Poprzez swój estetyzm wiersze miłosne u Iwaszkiewicza są pozbawione uczuciowej głębi.

Kazimierz Wierzyński:
„Ojczyzna chochołów” - pesymizm, obawa o los Polski. Konflikt pomiędzy poświęcającą się jednostką (np. Piłsudski) a słabością i egoizmem społeczeństwa (uśpione chochoły) – oddaje tragiczny odcień wiersza. Społeczeństwo nie potrafi się odrodzić.
„Skok o tyczce” - postacie sportowców przypominają antycznych bohaterów. Jest to pochwała młodości,tężyzny fizycznej i witalizmu.

Jan Lechoń:

Antoni Słonimski:
„Czarna wiosna” - parnasizm – zwracanie uwagi na doskonałość formy poetyckiej, wyszukane rymy. Bliskie było im hasło „sztuka dla sztuki”, poszukiwanie tematów tradycji antycznej i biblijnej. Wypowiedzi pozbawione emocji, naukowy dystans, obiektywizm.
W wierszu tym dominuje ekspresjonizm, chaos i dynamika okazują się tutaj zjawiskami twórczymi. Połączenie ekspresjonizmu z parnasizmem. Odrzucenie tradycji romantycznej, zachwyt nad światem, miłością.

Julian Tuwim:

Leopold Staff:
„Wysokie drzewa” - monumentalny, wzniosły i piękny obraz drzew o zachodzie słońca, oddziaływanie przyrody na człowieka - daje poczucie spokoju ducha i ciszy, wyzwala moce twórcze; franciszkańska fascynacja przyrodą; prosty język, ale dystyngowane wyrażenia i synestezja (przeniesienie wrażeń jednego zmysłu na inny) tu: zapach zielony, złoty itp.; ciekawym chwytem jest klamrowa budowa: "Cóż jest piękniejszego niż wysokie drzewa".

POEZJA:
Bolesław Leśmian:

Irracjonalizm, poglądy filozoficzne przeciwstawne racjonalizmowi. Za twórcę irracjonalizmu uznaje się św. Augustyna, który głosił przewagę irracjonalnych sił duszy nad rozumem. Twierdził, że naturę ludzką stanowi nie rozum, lecz czynna wola, i przejawia się ona nie w tym, co wie, ale w tym, czego chce.